Relding Thimnak

Sunday, 12 February 2023

Army Will Steal and Rope

 Biatak Tein An Fir Cang Lai!

US, EU, Australia le ram zeimaw zat nih nih economic sanction a tuah, CDM hlawh a tling, ralhrang rual an chawlehthalnak le products, enterprise pawl mipi nih boycott tuahnak a faak, world bank tibantuk nih phaisa chuahnak a phih hna, ramchung bank rian a ttuan lonak a vun sau deuh, energy bill, transportation and vehicles fine an hmuhmi le zeidang bill tete pek lo in a vun dir, thla hnih le cheu te a vun si nain an sining a lang ngaingai cang.

Mi in an boh, mi dawr thil hna an lak, mi sui le ngun le phaisa an lak, nizan ah Hakha ah rian a ttuanmi Ko Nyi Nyi Htun le police motor aa ttaih i police nih a motor an den piak lengah zankhat an hren i a phaisa ting 13 chungah tingkhat le cheu lawng an pek ti hna kan theih.

A fiangmi cu biatak tein an fir cang lai, cu an firmi cun an chung khar le an cawm hna lai. Mi inn an boh lai, mi tangka an fir lai, mi rawl kha an fir ko lai, cucu an zia a si ko. Cucaah ngeih chunmi tangka le thilman sung a thuhzia le a ken kawi zia tu thiam cio a hau. Midum a eimi caw le vok cu rap zongin fawi, meithal zong in kah, dawi le hrem an i huah tawn nain an nihcu saram meithal ngei an si fom le kan dum hau tu a ven zia thiam hau kolai.

2021 April 14

Tipi Ral ah Lai Fadawt Hna!


Pacan cuh le ttangcum in Chin Mi miralchia kan si bal lo kan ti taktak ko, a si nain State le division dang he tahchun tik ah kan sining a lang ngaingai, hawi hlei in ralkap chiatkhaatnak a tuarbikmi kan si fawn cu mu. Kan lungfim caah si kan ti tucun ruah awk cu um ve hnga. Chinram cu kan pupa tlakmi bak, kan lai hritannak, nuam in kan lennak, kanmah tawk in duhkip kan cuainak, kan si faak hmanh usih ho van kan hai lo kan tinak hmun bak a si, cu ka cun uifir kan ti hnga maw, cenghngia kan ti hna hnga hme an rak rak ra i lai fadawt vialte cu tipi ral ah a kan dawi dih, kan inn cia le kan lo cia, kan hmunhma le kan khuazung ah a kan thlanglamh. Lo zu nih inn zu pawnchuah timi kha a taktak ah kan hmuh hi mu.

Kan duh lomi ngapi kan duh lo kan ti ruangah a kan tlaih, a kan hrem, duh lonak langhter khawh a si lonak hmun ah kan lai lungrawn cu an tuah. A sual lomi tlaihmi hna an thlah tthan tik ah an thlahtthanmi ca ah kan i lawmh awk a hmasa tein tlaih awk a si lomi a tlaitu uifir cung i kan thinhunnak kha a let thum in lin chinchin seh.

Kei cu ka ngaih a chia, bochan tlak ka hawi le le laimi, lai fadawt hna ngapih an duhlomi an chim ruangah tipi ral an phan dih, run in an kaltak. Teirul cham lo in kum a kal rih ahcun kan biakmi Pathian sin zongah biahal awk a tam chinchin lai hi mu..

2021 April 9

Laimi Dothlennak Dawnkhantu Bik! (Barrier for Chin Revolution)

 Laimi Dothlennak Dawnkhantu Bik!

1962 March 2 Ne Win uknak a lak i kum 2 a vun kal tik ah mipi nih celh awk a tthat ti lo caah lai paraltha Hrang Nawl cu hriamtlaih aa thawh, 1965 Feb 17 Pu Hrang Nawl le a ralkap nih Rih Police sakhan cu an vun nam cimmam hna i cikhat te ahkhin rih police dai bang an daih hna. Police rifles zun 16 an lak. 1965 March 5 ah Hakha va tuk dingin an rak i thawh i Tita ah zanriah an chuang cu lio ah Pu Za To cu Hrang Nawl te sin ttang lai bang an sin ah a va kal i nan sin ah ka tlung ve ko lai a ti hna, Hakha sakhan lakding in zinglei ah an i thawh i khua a tuantuk rih an ti i an i dinh karlak ah Pu Za To (ca in ka relnak ah za to ti si video in ka ngaihnak ah Sa To ti si, Za To tu ka hman, a palh sicun ka remh tthan te lai) cu a thli tein Hakha Police Major Kep Lo cu Hrang Nawl te nih kah an in timh hna tiah a chimh i police nih ready tein an rak bawh hna caah Hrang Nawl le a ralkap tu kha hliamhma he an kir. Hi lio Hrang Nawl dohthlennak hrawktu cu tu lio dalan kan timi hna, kanmah miphun chung lila i mah hngal lo dawtnak ngei lo an um ruangah a si ti kha a lang.
1988 buainak a chuah hnu in CNF/CNA a vun dir tik ah Chin miphun a hlei in khuate ummi kawl ralkap uifir rual nih thideng in a kan hrem cungpho lo tangpho lo in a kan chiah, mah vialte hremnak kan rak innmi kha CNF/CNA um ruangah si loin CNA kan khua kan ram ah an um i kan ohkatthah nih rawl a pek hna tiah uifir ralkap bawm in report a tuahtu mah miphun chung le khuakip ah an rak um ruang tu ah a si. Kha vialte kan tuarnak kha CNA ruangah si loin mahhngal lo dawtnak ngei lo Dalan ruangah a rak si tthan hi mu.
2021 Feb 1 MAH uknak ttha lo le ralhrang doh ruangah nihin tiang tlaih khih a tongmi, thah a tongmi le hrem a tongmi tampi hi, mah miphun chung, sang le veng chung i mah hngal lo Dalan ruangah a vun si tthan. Cucaah Chin miphun chankhat hnu chankhat dothlennak a dawnkhantu bik le kan sunghnak bik, kan thihnak bik hi Miphun chung in mah hngal lo, mifir khu uifir em, DALAN kan um peng ruangah a si.
Israel Miphun nih Jordan tiva an tan bakin Jerico khuapi an nam an tei cikcek a si nain, Israel mi chungah Achan nih amah miaknak le rumnak thim in Pathian duh lomi le miphun titsa a phoh caah Jerico khuapi lak ah cun chim awk tlak lo Ai khua fate ahkhan Israel mi ral an sung. Cucaah Achan le a chungkhar cu an phun hawi Israel mi nih lungin an cheh hna. Miphun harnak a petu chungkhar le minung cu an thianh hmasa hna cu hnu ah ralteinak an hmuh tthan.
Chin miphun dohthlennak ah tei hnga tluk in kan tei lonak, kal hnga tluk in kan kal lonak, kan sunghnak a ruang vialte hi miphun leirawi tu, mah hngal lo, mah miaknak lawng ruat i midang thih zei ah a rel lomi ruangah a si zungzal. Cucaah miphun dohthlennak kar kan hlannak ah dawnkhan tu Dalan/lei rawltu pawl cu Israel nih Achan cung i an tuah bang faakpi in mipi nih kan tuah hna in an ka phih a hau ko cang. Miphu humhimnak a simi hna mah chungkhar le mah pumpak miak duh ah kan zuar ahcun cucu Khrihfa lungzong a si lo, Buddhist lungput zong a si lo, Muslim lungput zong a si lo.
Mah Miaknak Menmen ah ram le miphun hawi le kom zuar hrimhrim hlah usih.

Kir Tthan Awk a Ttha Ti Lo (We Can Not Return)


Khuasik le Tthalcaan kar dohthlennak/spring revolution cu Gen z le Gen y/millennial nih a hruai, Gen X le Babyboomer nih ruahnak in a bawmh, creative idea ttha ttha a chuak, kan hmuh bal lomi form of protest tampi a vun lang, lengchuah lo sandah piah, motor rawh sandahpiah, signboard/poster lawng sandah piah, mithla sandah piah, etc phunphun kha spring revolution ah kan hmuh. Philh awk an ttha lo tuanbia ah kan fa le nih sullam ngei ngai in an rak cawnte dingmi pawl kha a si, ni 56 a kal cang, minung 440 leng nunnak a liam cang.
A daw cukmak mi chungkhat thihttian in an ttian, a dawmi nuva le pa le fa thih ttian in an ttian, ngakttah buangro le hmeinu hmeipah an karhter hna, chungkhar an tling ti lo, a duhdaw cukmak mi ngaknu tlangvar zong thihttian in an ttian, hngakchia an thah, upa an thah, mino an thah, tleirawl an thah, sibawi an thah, upa an thah, saya/mah te an thah, sianghngakchia an thah, lothlo zong an thah, mitlamtling lo zong an thah i saram tiang in thah an i huah, Mandalay i ciamdih in mei in an khanghmi kan uanu U Aye Ku luruhle a ciammi sam hmuh ah tuk a sum khun i thin a lin
😢😪
Phungki nih duhlonak an langhter, pastor nih duhlonak an langhter, RC nun/mother nih an langhter, Muslim nih an langhter, Hindu nih an langhter, hlasak thiam, video actor and actress nih an langhter, pumtlamtling lo, hngakchia, tar, mino, LGBTQ le Gymmer tiang nih duhlonak an langhter. Nihin tiang thilsining cuanh tik ah Kawlram mipi nih non-violent, non-cooperation, CDM, enemy product and business boycott, social punishment tianglawng hi mipi nih tuahbikmi a si, a dang hruhru hranghrang cawlcanghnak a um rih lo a si nain terrorist nihcun zaangfahnak ngei loin mi inn chung tiang luhhnawh in mi an kah, lam i aa chokmi zong an kah ko celh awk a ttha lo.
Nihin Gen y and z thiltuah hi Gen alpha nih high school level in university level syllabus ah a um teding le cawn te dingmi a si caah creative idea tampi a chuah rih ahcun tuanbia aa dawh chin lengmang lai. Cawn a nuammi very interesting subjects an si te lai. Cucaah nihin Gen Y & Z miralttha hna upat lo awk nan ttha lo, tuanbia dawh nan ttial cuahmah mi hi aa dawhtukmi biatlang kan kawm khawh hlan tiang ttial a hau mi a si. Kan i thim cangmi le zulhmi lam hi kirtak awk a ttha ti lo, a sual lomi thisen le nunnak caah justice tuahpiak an hau i a ralaimi kan nau le chan caah hlawhtlinak le zalonnak hmunhma kan sersiam piak a herh hringhran ko.
Ramchung ummi miralttha vialte upat kan pek hna!
thil ttha lo le thildik lo a doh ngammi hi mi ralttha
cu an si. Gen Y&Z kan kut teinak um ko, dinnak in
a khatmi kan Pathian cu kan sin ah a ttang ko.
Spring Revolution/People Revolution cu people nih a tei ko lai
Ralhrang uknak sau a rau bal lo.! Kan zulh cangmi lam tu in kir hna hlah usih.

2021 March 28
All reactions:
You, Cuai TO, Thang Ci Lian and 22 others

Ni 55 Chung Dothlennak le Ruah Tthan Awk


Nihin cun ralkap uknak ni 55 a kal cang, a biapi in mipi lamzawh thok hi Feb 6 in a si, cu ni in nihin ni tiang ramchung ramleng mipi lamzawh hi ni 49 a tling cang, hi chungah minung 460 leng nunnak a liam cang. A hlei in nihin cu 1945 i Bochoh Aung San Hruaimi ralkap nih Fascist Japan an doh caan phakni a hun si, hi ni thengte ah a thimi an tamkhun i tu tiang ah kawlram pumpi huap in township 40 lengah kahnak a um i hi chungah a thimi 116 leng an hun si, kawlram tuanbia ah a tang lai, rawhralnak faak le zatlak puicumhnak faak taktak a si ko. Ngaih a chia, hacang rial in ni le thla rel cio a si ko cang.
CDM le lamzawh nih ralkap rianttuannak zenglak in/paralyze a tuah cang, cucu CDM i goal kha a si caah CDM hi hlawh a tling ti khawh a si. Cu a zeng cangmi ralkap cozah cu a zen cang tik ah mitlamtling lo kan ti cu thintawi le aipuan, ziachiat in aa la cang, cucaah a hmuhmi poh kah le thah kha a rian nganbik a si ko cang. Lam a zawhmi nunnak tamtuk a liam cang nain lamzawhnak nih zeitluk in dah hmual a ngeih ti kan zoh in ruah tthan caan a hung phan cang. A zeng cangmi ralkap hi a aipuannak a si mi lamzawhnak in nolh chin lengmang awk a ttha ti lo, a thah in thah lawlaw a hau ko cang, lam kan zawh hnawh ahcun a ai puang chin lengmang, mipi kan thi chin lengmang, a kan kah chin lengmang ko cang lai. Cucaah kan pa le, kan mifim, kan cathiam, kan mino nih CDM nih zeng lakin a tuah cangmi ralkap hi a thah in thah chih lawlawnak dingah lamzawh a si lomi a dang lam in khua khan lairelpi le ruahtthan ding caang kan phan ko cang rua.
Non-violent, non-cooperation, mass movement kan i thimmi lam hi a ttha tuk, a si nain non-violent aa thimmi kha violent nih a kan thahdih ahcun sullam a ngei hnga lo. Kan Chin ram ahcun tutiang mipi kan him khan ah a tla rih, tlaih le khih le hrem cu kan tong, thah nawnnak ngaingai a um rih lo a si nain, rawn i a ummi kan chin unau cheukhat nih nunnak an pek cang, kan philh lai lo. Kan Chinram, kan vawlei, pupa ralttha hna tlakmi khua le ram ah a kan thah ahcun hlan lio kan pi Tial Nawn, Kan Pu Lal Luai le Pu Lian Chum, Pu Khai Kam, Pu Con Bik hna hruainak in kawl ralkap uifir cu chim lo mirang vawlei pi uktu hmanh lai zen le lai methal, li le cantiang le tanbo, nam in a dohmi laimi kan si hi langhter a hau ko lai. Laimi kan pupa chan in miralchia kan si bal lo.


21 March 27 

Thursday, 27 October 2022

Chin Miphun le Social Media

 Chin Miphun le Social Media

Biahmaiá¹­hi

Nihin Chin miphun dirhmun zoh tikah Pathian dawtnak thawngin ramchung ramleng um Chinmi vialte nih kan umnak hmun cio in social media kan hmang kho hna, cu nihcun Chin miphun vawleicung hmun zakip i aa á¹­hekderh dihmi vialte khuate pakhat bantuk ah a kan pumh khawmh i biaruahnak, khuakhan lairel á¹­inak caan á¹­ha a kan pek, á¹­hathnemnak tampi a kan pek ko bu ah a chiatnak tampi, Chin miphun a kan hrawhnak tampi zong a um. Cucaah hi capar nih aa tinhmi cu social media nih Chin miphun nun ah rian a á¹­uanning, á¹­hathnemnak a pekmi, a hrawhrhalnak langhter le zei tin dah social media hi Chin miphun nih kan hman lai, kan tuah awk le tuah lo ding langhter kha a si.

Chin Miphun caah Social Media Ṭhathnemnak (Positive Impacts)

Chin miphun aa á¹­hek dihmi hmun khatte ah Social media nih a kan funtom á¹­han, kan bia le hla, kan ca le nunphung kilvennak caan á¹­ha a kan pek, kan tuanbia kan theihá¹­han, theihtlei phunkip kan thei, kan ruahnak, kan khua cuanh ning a kauhter. Ramchung ramleng fawi tein pehtlaih khawhnak lam a kan onh i fawi tein thawngpang kan i thei. Aa hngal ballo mi zong a kan hngalhter, chawlehthalnak ah tampi a kan bawmh. Social media thawngin fimthiamnak capar, thawngá¹­ha, vawleicung thawngpang kan á¹­hut hmun in kan rel i kan ngai. Sianginn kai in fimthiamnak a cawng ve lomi zong nih social media, groups facebook, news page le a dangdang social media thawngin ca tampi an rel kho, caá¹­ial ningcang tampi an i chap, carel huamnak, duhnak lungthin an ngei. Ramdang sianginn kai a duhmi hna zong nih social media thawngin tlamtlinnak tampi an hmu. Sociologists nih "pehtlaihnak a á¹­hat ahcun mibu, miphun a á¹­hangcho" an ti bang Chin miphun zong social media kan hman hnu, ramchung ramleng pehtlaihnak a á¹­hat hnu in a lamkip in kan á¹­hangcho ngaingai, fimthiamnak, chawlehthalnak, ramkhel lei theih hngalhnak le ca le nunphung humhak khawhnak lei ah kan á¹­hangcho i kan zatlang nun ah social media thawngin kan á¹­hanchonak tampi hmuh khawh an si. Social media ah thawngpang kan relnak nih kan mit a kan deiter i kan nunnak ah zuamcawhtu thil tampi kan i thei, cu zuamcawhtu teinak ding ahcun rianá¹­uan le fimnak kawl ah thazaang kan chuah deuh i pumpak á¹­hanchonak lei ah kar a kan hlanpi, pumpak a á¹­hancho ahcun chungkhar a á¹­hangcho, chungkhar a á¹­hancho ahcun khuatlang a á¹­hangcho, khuatlang a á¹­hancho ahcun rampi a á¹­hangcho, cucaah social media nih tuchan Chin miphun hi á¹­hanchonak lam ah kar a kan hlanpi ko timi kha hmuh khawh a si.

Social Media nih Chin Miphun a Kan Hrawhnak (Negetive Impacts)

Kap khat lei in Chin miphun social media nih a kan á¹­hathnem i á¹­hanchonak lei ah lamhruai in kar a kan hlanpi ko kan ti lio ah kapdang lei in vun zoh á¹­han tikah social media nih Chin miphun a kan hrawhnak hi a kan á¹­hathnemnak tluk tein a rak tam ve i faak ngaingai in a kan hrawh. Chinmi zatlang nun ah social media nih a kan hrawhnak a dotdot in kan langhter lai.

1. Fimcawnnak a Donh: A biapi in social media nih fimnak a cawng liomi Chin mino a kan hrawhdan hi a faak khun. Fimnak a cawng liomi ramchung ramleng Chin mino Siangsangrun in Sianghleirun tiang a kaimi hna nih social media, a hlei in facebook ah caan tamtuk an pek tikah sianginn an cawnmi subject an tei ti lo, an cawnmi ah thiamnak taktak ngeih lo in a degree lawng an lak tawn, thiamhlei sang ah an i chuah kho lo i Chin miphun nih fimnak lei ah á¹­han hnga tluk in kan á¹­hang kho lo. Baibal sianginn a kaimi Chin mino tampi hna zong an cawnmi ca zohnak le Baibal rel caan nakin social media ah caan tam deuh an hman caah nihin Chin mino Baibal sianginn a kaimi, Kharihfabu le khua le ram, peng le tlang, miphun caah bochan awk tlak aa chuahmi an tlawm ngaingai. Chin mino tleirawl tangkua tanghra in social media biatak tein a tongthammi an hung um cang, cu hna caah fimnak lei hlawhtlinnak hmuh a har ngaingai. Hawi le he i chawnhnak, pakhat le khat i dehdainak ah an hman tikah an lung ah ca nih hmunhma a la kho ti lo. Social media ah an lung um deuh tikah ca an duh ti lo i sianginn kai ngolnak le huamlonak a chuahpi. Mino fimnak a cawngmi hna cu hmailei Chin ram kengthlung ruh an si, cu Chinram kengthlung ruhpi a simi mino hna social media ruangah an cawnmi ca thiam lo le cawnnak an ngol ahcun Chin miphun kan kengruh a pelh chin lai i á¹­hancho hnga tluk in kan á¹­hangcho kho lai lo. Social media ruangah sianginn cachim pawl nih sianghngakchia tiang an daihthlanh hna. Cucaah social media nih Chin mino fimnak a cawngmi a kan den dan hi a faak ko i a hma damter kan herh.

2. Biaknak Lei ah: Social media nih Chinmi kan biaknak he a hlatnak lei ah a kan hruai cuahmah cang, Chinmi upabik in hngakchiabik tiang social media, a hlei in facebook, twitter le instegram hman ruangah Biakinn kal hngal lo le huam loin a ummi kan tampi cang. Biakinn chung Pathian thangá¹­hat caan, a bia ngaih caan zongah social media hmang in Pathian lungtak in a bia lomi Chinmi kan tamtuk cang, cu nih a langhter ngaimi cu social media nih Chin miphun kan biakmi Pathian he thinlung, taksa he thlarau  lei he a kan á¹­hen cuahmah cang ti hmuh khawh a si.

3. Mibu Rianá¹­uannak Tha a Derter: Nihin Chin miphun dirhmun zoh tikah, Chin mino tampi le upa cheukhat cu social media nih mibu rianá¹­uannak in a kan pheu thluahmah cang. Social media hman ruangah mino hna nih hawi cawlcanghnak ah aa tel huam ti lomi an um i a bu ton biaruahnak ah a chuak duh lomi an karh thluahmah, cucu phundang in chim ahcun lungrual lonak ti khawh a si, lungrual lonak nihcun á¹­hanchonak si loin á¹­umchuknak tu a chuahpi. Mino tampi le upa zong nih hawi sin chuah langh a hau lo facebook le social media dangdang ah ka reldih ko timi lungput kan ngei thluahmah, cu lungput nihcun á¹­hanchonak le lungrualnak chuahpi hin loin á¹­umchuknak le á¹­hená¹­heknak tu a chuahpi. Social media nih kan pawngkam ummi innpa le hawikom he a kan hlaatter i lamhlaat a ummi kan caah san a tlai lo ding he a kan naihter. Cucaah social media nih Chinmi tampi cu mibu chungin le a bu rianá¹­uannak chungin leng ah a kan chuah, hlonh cuahmah cang ti kha a lang.

4. Nuncan Ziaza a Hrawh: Social media nih Chinmi nunzia a kan hrawh ngaingai, social media chung ah mino deuh nih upa deuh upat le á¹­ihzah a um ti lo, lihchim le sining i philhnak, uahnak, phorhlawt ruamkainak a karhter chin lengmang, ninghngal le zah hngalhlonak a chuahpi. Fa le nih hringtu nu le pa upatlonak le hlenthawinak tiang a chuah pi. Mi zeirel lonak a chuahpi, cozah rianá¹­uantu, mipi caah rianá¹­uan ding a simi hna hmanh nih social media hman ruangah an mipi zeirel lonak a chuak, mipi nih herh hna caan ah a herhtu hna mipi nakin social media a biapi ah an chiah deuh caan a tam. Cucaah Social media nih Chin miphun nuncan ziaza a kan hrawh ngaingai ti kha a lang.

5. Ngandamnak a Hnorsuan: Nihin Chin miphun dirhmun zohtik ah social media nih kan ngandamnak lei tiang in hna hnawhnak a kan pek pah cuahmah cang. Zan tlaituk tiang facebook hman ruangah mitkut a vuai ti lo i ruhkhua fah le hngawng fah, lu fah a tuarmi le ka mit tha a der a ti mi an tlawmte ti lo. Cucaah social media nih Chin miphun kan ngandamnak lei tiang a kan hnorsuan ko cang tihi a lang ngaingai. Social media nih a kan hrawhnak hi a phi kan kawl in kan kham a herh.

Zei Tin Dah Kan Kham Lai?

Chin miphun social media nih a kan lemtuk (Addicted), kanmah nih social media uk loin social media tu nih a kan uk ti khawh a si, cucaah zei tin dah social media hi kan uk khawh lai timi lam kawl cio a herh. A pakhatnak ah, hngakchia tleirawl siangsangrun a kai liomi caah social media hman hi a á¹­ha hrim lo an nun hrawktu a si caah nu le pa nih social media hmantuk rih lo ding in cawnpiak le chimhhrin an herh. Chin mino Sianghleirun a kaimi hna le bible a cawng liomi zong nih social media i a kan lem (Addicted) nakin zei tin dah luatnak lam kan kawl lai timi pumpak cio nih kawl in social media hi á¹­hanchonak caah a hmanzia thiammi si i zuam in nun hrawktu le caan eitu men ah kan hman lo ding a biapi tuk. Social media nih a kan lemtuk ahcun, social media hrial khawhnak caah lentecelhnak, cazohnak, thlacamnak, bible rel caan tiah pumpak caan hmannak ding i á¹­ial in zulh khawh zuam ahcun cu nih cun tampi mi a bawmh. Chin mino hna nih social media kan hman thiamnak ding le pumpak cio nih hrawktu nakin á¹­hathnemnak petu ah kan i ser khawh cio nakdingah social media tlangtar in a bukip (vawlei lei le biaknak bu) nih mino cawnpiaknak ngeih khawh le social media chiat á¹­hatnak kong chimnak ngeih khawh a biapi tuk.

Biatlang Kawmnak

Zei thil kan tuah poah ah sullam ngei tein tuah le á¹­uan hi Chin miphun dihlak nih kan i ruahchih le kan philh lo a herh ngaingai. Chin miphun nihin social media kan hman ning zoh tikah kan i á¹­hathnempi ko nain a kan hrawhnak zoh á¹­han tikah faak ngaingai in a kan hrawh ko timi kha a cunglei kan langhter mi ah fiang ngaiin hmuh khawh an si. Cucaah Chin miphun nih social media kan hmannak ah lungfim tein um le caan le sining pek thiam i zuam hna usih. Social media hi a hmanzia kan thiam ahcun kan caah á¹­hanchonak, cawisang tu a si lai i a hmanzia kan thiam lo ahcun kan caah á¹­umchuknak le miphun hrawktu a si kho ti hi ruat bu tein social media hmang hna usih. Social media hi miphun kilvennak, ca le holh, nunphung á¹­hanchonak le dirkamhnak ah hman i zuam hna usih tiah hi capar hin kan sawm hna.

Ca Ṭialtu                    : Za Biak Cung Nawl

#2017 Spet 4 thlizilmegazine#

 

#KA PU

#Ka Pu#

Nang cu hringsor tu na si

Tu le fa caah temh in tuar in rianhrang na ttuan

Sianghnuai le thang he tu le fa mehmua kawl in na caan na rak hman

Semmawng ka rak si lio caan in nihin ni tiang tu le fa caah thla na kan campiak

Tu le fa ka faak hmanh  in a ca bal lomi ka pu

Tu le fa kan chuah hlan in kan caah khua na rak ruat,

Nang cu na lung rak fim i kan chuahsemnak hrihram le pu pa kong tiang na kan chimh

Lopil min le fingtlang nelrawn tuanbia tiang chim kho tu na si,

Tu le fa caah na ti i cinthlak in a khatmi dum na tuah,

Na dum theipar tlaan in nihin tiang kan leng

Na dairy in fim tampi na ka chimh,

Nai rep tuk ah innsak a kan chomhtu min le nithla tiang na rak i tial,

Mi dawtnak a philh lo tu ka pu,

Tu le fa nih na dawtnak kan theih khawhnak dingah a hmun dingmi dum na kan tuahpiak i Thingthei rampar phuntling na rak cin mu, zu le va ca tiangin san an tlai ee.

Daw tu ka pu kan liamtak hmanh law na dawtnak nehnang nih kan techin fapar chan tiang a kan umpi lai.

Vawlei nithla relnak in kum upa si hmanh law tu le fa na dawtnak thinlung cu a rak tthawng peng. Nang cu ka caah nun cawnpiaktu ttha na si.

Ka pasal hawi lungcumhnak le thingtan tuknak hmanh ah ka mitthli a tla bal lo

A sinain ka pu na kan liam tak cu sahrang hliam bang ka hrum ruangmang

Ka um lo kar i na kan liamtak hi kai lungsak kho lo ka pu

Ka pi le nang cu chungkhar ah vawlei a hmu hmasa nan si bantuk in

Vanram hmu hmasa tu zong nan rak si mu, vawlei ah a kan dongtu nan si bantuk in

Vanram zongah dongtu nan si tthan lai mu.

Dawtu Ka Pu Rauthla in Tu le Fa Kan Veh Tawnmu.

Keimah le Kapu


#2020 May 5#

 

2020 Electoral Fraud le 2021 Feb 1 Ralkap Uknak Lak

 2020 Electoral Fraud le 2021 Feb 1 Ralkap Uknak Lak

Hawi le hna tutan ralkap nih uknak an lak hi anmah ralkap nih an laknak a ruang fiang tein an chim, voi tampi an chim hnu ah an lakmi a si, cucu electoral fraud/ voter lists allegation/thimnak ah ningcang lo mee a tam ruangah a si ti kha a si. Cucaah 2020 Nov 8 Election hi chim lo awk ttha lo a si. 2020 Nov thimnak hi election monitoring teams/groups timi thimnak a dik fel le fel lo ngiathlai tu nih ttha tein an zoh i thimnak cuantu bu tampi lakah ramleng in Carter Center, Asian Network for Free and Fair Election le Euroupian Union nih 2020 kawlram thimnak hi a dikmi thimnak, thlamlang thimnak a si ko tiah official in thanhnak a tuah. Kawlram thimnak an lawmhpinak zong kha an rak ttial. U Hla Thein hruaimi UEC hi zeitluk in dah an i ralrin ve ti ahcun thimnak timhtuahnak an tuahmi ah hmuh khawh a si, State kip ah voters list/ me sazin/ thimfung thlatu min kha voi thum voili tiang check tthannak an tuah, cu hnu ah vote counting ah media an auh hna i media live hmai ah thlam lang taktak in vote/ thimfung kha an rel dih cikcek, khuate lei chim loin, a si nain ramchung ral le humhimnak chambau ruangah mesandah nemae/ constituencies zei mawzat ah thimnak an tuah kho lo, a si nain thimnak an tuah lonak hmun mipi sin in zeibantuk complaints faak tal a kai maw ti kha kan theihdihmi a si. 

Cucaah 2020 thimnak hi 2015 le 2010 nakin a free i a fair deuh timi an tam ngaingai. A sinain mipi nih kan i fian ding cu thimnak timi hi fully/a diklak in a dikthlir tein a kal dih ko timi Election monitoring mechinism ah IT le digital a hmangmi ram hmanh a um kho lo tihi cu kan i fian a hau. US pi hmanh a buai ko khah cucaah hihi cu common sense/mizapi nih ruah khawhmi a si. Thil pakhat a ummi belte 2020 kawlram thimnak ah election monitoring team a simi People Alliance for Credible Election timi group kha hnon an tong, a ruang ka thei huaha lo. Cucaah ralkap lei chimphuannak ttuanvo ngei Zaw Min Htun nih press conference a tuah lio i vote fraud kan khawmh an timi cauk lengluang kha le 8-10 millions leng vote fraud a um an timi hi zeiti hmanh i a dikmi thil a si thiam lo, uknak lak duh ah an serchommi a si ti hi a lang ngaingai. A si nain NLD nih electoral fraud kongah ralkap challenge mi zohfelnak le fianter a tuah duh huaha lomi tu cu NLD mawh a si ve hnga, khat lei in a um rihmi cu thimnak zong a lut lomi ralkap nih election kong i thlak hi sullam ngei lo khan a si hoi.

Khuaruahhar a simi cu political parties 87 aa zuammi chungah political party pical deuh timi tlangcung party pawl sin in UEC sin ah complaint a um lo ti khawh a si, election tampi cu aa lung si lomi an um ko nain kan sung bak ko timi an cohlan i a tamdeuh cu an dai bak, a si nain thil khuaruahhar a simi cu USDP le parties dang pa hnih thum nih election result challenges an tuahmi kha a si. Kawlram phunghram kilvengtu, kawlram kuai a khamhtu tiah aa ruatmi ralkap MAL hruaimi an i roih tik hna ah a tubantuk in anmah ralkap nih khua an rak khanmi hnarcheu democracy, le cheuchin federal in 2011 in kawlram 2020 tiang a kal cangmi, pumtlamtling lo democracy, a zengmi democracy cu an thihter lawlaw tthannak a si.  


#comments 2021 June 11#

Wednesday, 26 October 2022

2020 Union of Myanmar General Election Result

 Union of Myanmar Election Result Tawifiang

Nizan 15 November 2020 ah UEC nih kawlram thimnak phichuak cu official in a vun thanh.

2008 phunghram tangin tuahmi a voithumnak, 2020 November 8 Sunday i tuahmi Myanmar General Election ah Union Election Commission nih political parties le number of seat, candidate and hluttaw statistics a langhter ningah, Political party 87 nih thimnak ah an i zuam i a minung in Hluttaw Palai seat aa cuhmi hi 5639 an si. Tutan thimnak ah rampumpi Pyithu Hluttaw Constituency 315 ah an tuah i Amyothar Hluttaw Constituency 161 an tuah, Ethnics Affair Ministry caah Constituency 29 an tuah, State and Region Hluttaw Constituency 612 ah an tuah, State & Region, Amyothar & Pyithu le Ethnics Affair an dihlak fonh in tukum ah tthutnak a dihlak hi kawlram pumpi huap Union + State and Region 1117 a si. Union of Myanmar milu rel 53.71 Millions lak ah vote thla kho dirhmun a simi 37 Millions nih vote or thimfung an thlak. Hi thimnak ah aa zuammi Parties 87 lakah Parties 19 nih teinak an hmuh i Independence in minung 4 nih teinak a hmuh.

1. NLD nih Pyithu Hluttaw seat 315 ah seats 258 a lak. Amyothar Hluttaw Seats 161 ah 138 seat a lak, cucaah Union Hluttaw ah NLD nih seats 396, a tei i state le region hluttaw seats 612 ah seat 501 a lak, Ethnics affair hmun seats 29 ah 23 a lak. Cucaah rampumpi huap in seats 1117 ah NLD nih 920 a lak.

2. USDP nih P-H ah 26 seats a lak i Amyothar ah 7 a lak, State and Region ah 38 a lak i rampumpi level in Seats 71 an lak.

3. Shan Nationalities League for Democracy nih Pithu ah 13 an lak, Amyothar ah 2 a lak, State ah 27, rampumpi level in 42 an lak ve.

4. Arakan National Party nih Pithu ah seats 4 an lak, Amyothar ah 4 an lak, State ah 7 and a lak i a dihlak in 15 an lak.

5. Mon Unity Party nih Pithu ah Seats Pithu ah 2, Amyothar ah 3, State ah 6, Ethnics ah 1 zapi 12

6. Ta'ang National Party nih Pithu ah 3, Amyothar ah 2 , State ah 7 zapi 12

7. CNLD State seat 1

8. ZCD Pithu 1 and State 1, Zapi 1

9. Kachin Democratic Party, State 1

10. Kayin People Party State 1

11. Wa National Party. Pithu 1 and State 2, zapi 3

12. Arakan Forward Party, Pithu 1 and State 2, zapi 3

13. Kayah SDP Pithu 2, Amyothar 3 and State 3, zapi 8

14. Lahu National Development Party, State 1, Ethnic 1, zapi 2

15. Kachin State DP (Kachin) Pithu 1, State 3, api 4

16. Lisu National Development Party, State 1, Ethnic 1, zapi 2

17. Pa O National Organazation, Pithy 3, Amyothar 1, State 7, zapi 11

18. Shan Nationalities Democratic Party, State 1

19 Kayang National Party, ethnic 1

20. Independence,  State ah 2 seats an lak ve.

A cung ka langhter bang in teinak a hmumi party nih 2020 Union of Myanmar General Election ah votes an hmuh cio ning a si. Kan hmuh bantuk in tukum thimnak ah NLD nih Union Hluttaw ah  83% in teinak a hmuh i, State and region hluttaw ah 81% in tei. Ethnic Affair ah 79 % in tei i Rampumpi level in 82% in teinak a hmuh. Cucaah tukum Union of Myanmar thimnak cu NLD nih vawlei cim bantuk a tei i a khuh dih. Tukum thimnak ah constituency 22 ah thimnak tuah khawh a si lo, tling tein thim sisehlaw Pyithu Hluttaw ah Elected Palai 330 an um awk a si i Amyothar Hluttaw in Elected Palai 168 an um awk a si, cucaah a tuning khin cu Pyithu ah hmun 15 a bau i Amyothar ah hmun 7 a bau tinak a si.

Tukum ah Pyithu Hluttaw in mipi thimmi 315 sin ahkhin ralkap lei thlahmi palai 110 an i chap lai i an dihlak 425 an si lai tinak a si. Amyothar hluttaw ah mipi thimmi 161 le Ralkap lei in a rami  56 an i chap lai i an dihlak in 217 an si lai. Amyothar Palai 217 le Pyithu paplai 425 kan fonh tik ah palai 642 nih Pyithaungsuh Hluttaw in President an thim te lai. Khah ka bia ka pial sual cang, theih duhmi nan um si le Hluttaw Brouchure ka rak in ttial piak te hna lai.

Hmailei ah zaapi nih kan zoh khawh dingah le mizaapi nih fianghlang tein 2020 Myanmar Election thimnak result theih cio usih ti saduthahnak he ka vun ttialmi si. 


#05june2021#


x

Monday, 1 February 2021

2021 February 1

 2021 February 1, zinglei suimilam 4 AM in Union of Myanmar cu Ralkap nih uknak a lak. Ruling party a simi NLD hruaitu State Counselor, President U Win Myint telh in Chief Minister kip le Union Minister pawl cu a tlaih hna i a hren hna. Caan karlak president ah ah ralkap vice president thlahmi U Myint Shwe cu tuanvo an pek i, National Defense and Security Council Meeting a auh hnu ah, rampi nawlngeihnak tteng thum, excutive, legislative le judiciary cu ralbawizik Min Aung Hlain sin ah a pek!

Diary

2021 Feb 1 

9:00PM

Tuesday, 11 August 2020

Reading Note on The Hidden History of Burma, Race, Capitalism and the Crisis of Democracy

Colonial period chung vialte kawlram cu British India vialte lak ah a rum bik a si, Eidin lei siseh cathiam sang lei zongah kawlram cu a rak tthawngtthal bik kan si, 1920 ahcun Rangon le Newyork hi vawlei cung mipem tam ah aa zuammi an rak si, i India cattial thiam Mira Kamdar le bang nih cun "Our First America" a rak ti phah. 1931 ahhin 7 percent of myanmar population hi Indian an rak si i 14 million hrawng an rak si, Tinbaw deuh in an rak ra nain Arakan ram i a rak phanmi tu cu Overland in a rami an si. Indian pawl kawlram an rak luh hi 20 century i vawlei cung mipem chungah a tambik an rak si. Plural sociey timi zong hi J.S Furnivall nih kawlram Indian mipem, kawlram an luh hnu in kawlram ah a hman hmasa mi word a si. 

( P 18, Thant Myint U) 

British uknak tang ah kenkip loin chuah luh khawhnak a tuah tik ah, India, Chinese le European tamtuk an lut, Investor lawngte an si tik ah kawlmi phun cu a tangbik dirhmun ah rak chiah an si. 1920 lio i kawlram police a rak ttuanmi George Orwell nih ttialmi cu, " fiangte in kan chim ko ahcun Britist nihhin kawlram cu a hrawhhral dih i kawlram ngeihmi vialte cu mi ta ah a ser dih bak ko" ti tiang a rak ttial. Hi lio ahhin Britist cu Europe an si caah European pawl cu a sang bik ah an i chia i a chang tu ah India, Chinese le a donghnak ah Kawlmi business a tuahmi, ramngei le civil servant deuh kha an si. 

(P 20 Thant Myint U)

Mirang nih 1824 i Arakan a rak lak tik ah chaklei Rakhine ram cu mi an rak umtuk ti lo, cu tik ah Arakanese refugee kawl siangpahrang nih a rak tuk lio i Chittagong i a rak zammi kha an rak kir tthan. Zabu 19 donghlei le zabu 20 thok hrawngah hin Chittagong bangali holh ahmangmi muslim zong hi chaklei Arakan bordar hrawngah an rak phan ve. 1871 ahhin Arakan population ah Muslim hi 5 percent hrawng an si, Arrawaddy lei in a rami Buddhish pawl zong 1911 hrawngah thlanglei Rakhine an rak phan ve i, 15 percent hrawng an si ve. Cu tik ah Phun cawh le holh cawh le biaknak cawh in um nak a si.

Colonial periond chungah British nih zeitik hmanh ah Rohinya a ti bal hna lo, an mah chaklei Arakan muslim pawl nih an i auhnak a si. Rohang ti a si i, anmah nih Arakan an auhnak min kha a si, Arakan cu kan i semnak hmun a si ko an ti duhnak. Colonial pawl nih cun chittagonian timi le Arakan Muhomedan tiah an auh hna i, Aliens muslim le Arakan buddish neighbor muslim, siangpahrang uknak chan in a rak um cangmi tiah an tthen hna. (T-M-U-P 26-27)

World war I a rak chuah tik ah Gandhi le Indian National Congress nih an aupi mi home rule timi policy si cu British nih a dang Indian province bantuk in semi-elected parliment timi cu 1922 ah kawlram zong a vun pek ve, a si nain biachat tu tamdeuh cu hi nawl pek hnu zongah British tthiamtthiam an si ko. Cucu G Orwell nih "the mask of democracy" a rak ti phah.

British nih, kawl ram chung um natives miphun tthencheunak a tuah, martial race le non martial race in a tthen hna i kawlmi taktak cu non martial race a ti hna, kawl mino phun ttanh cheukhat nih kawl sunparnak laktthan ding le colonial uknak in luatnak kha ruah hram an thok i plural society timi khan chuahnak an ruat. Indian pawl cu kawlram chung a kenkip lo ah an um, burmese mino cheukhat caah Vawleithar tiah ruahmi Rangon kal cu ramdangmi vawlei i va kal bantuk khin an ruah, market place vialte cu Indian deuh nih rak uk a rak si. An ram cia ah ramdangmi an rak hluanh kha an celh lo. Indian mirum le chawletthal bankers pawl kha kawlte nih tax le loans an pek khawh ti hna lo tik ah kawl le Indian karlak ah buainak cu 1930 ah a chuak ciammam i minung 100 tiang an rak thi.

Cu ticun mino deuh Aung San te hna an vun chuak i Do Bama Asiayone timi bu an dirh, Parlimentary politics cu an rak hrial ngaingai i, communist party hi rak dirh hmasa mi a si, hlan lio i British ca i rak chiahmi min khan thakhin or master tiah an mah tein an i au cio i, nihin i national anthem, da do pye, dak do mye, doh paing kheh may, timi cu an rak sak i mirang doh hram cu an rak thok. Cu ticun kawlram nih India he tthen dingin an hal lengmang bantuk in 1937 ah India he tthen a si. British nih nawlngeihnak pipa taktak an ngeih dih ko bu ah semi-parliment in thimmi pawl kha nawlngeihnak cheukhat, a ttengnge deuh pek ve an si tik ah, miphun ttanhnak lungput cu a linsa chin thluahmah, a hlei in Islam biaknak Indian mipem 7 million nih an zulhmi cu Buddish biaknak caah ttihnung a si tiah pamphlet in ca an chuah, hi lio ah Rangon khuami hnarcheu cu Indian mipem an rak si. Cu tik ah 1938 ah India mipem chungin Muslim le kawlmi karlak ah buainak a chuak tthan. 1939 ah Parliment nih Budish women special marriage and succession act tiang an chuah. 

Cuti cun kawlram cu nichuah lei in Japan nih 1942 ah a rak lak i British pawl zong cu India ah a rak dawi hna, hi lio ah ke in a kalmi India phanh manh lo in a thimi hi 10000 hrawng an rak si. Japan nih Thakhin pawl hruaimi Burma National Army zong cu training an rak pek hna. 1945 ah mirang nih kawlram cu an lak than nain tlawmpal te lawng an um i January 4, 1948 ah Independence lak a si i cuticun commonwealth in kan rak chuak. Thla tlawmpal a rauh hnu ah, kawlram cu ramchung ral a tho i communist, Mujahid le KNU hna an si. A si nain democracy phunphai cu kum kua hra cu a kal ve ko, 1962 March 2 ah Ralkap nih uknak a lak Revolutionary Council a ser, Burma Way to Socialism policy a vun hman i, Indian mipem 400000 leng cu an rak ah a dawi tthan hna. (T-M-UPa 29-30)


Sunday, 9 August 2020

Ruah a Hau

 A ngaingai ahcun Chin mipi nihhin zeidah federal cu a si, democracy cu teh zeidah a si, nuhrin covo le zalonnak taktak hi teh zeidah an si, 2008 phunghram cu zeidah remh hau, 2008 phunghram ahcun zeidah a um i, 2008 phunghram cauk hi a hring ma a nak, khua zeidah um ti hmanh a fiang lomi kan tamtuk, khuate lei lawng kan ti cun kan palh lai caah khuapi ummi cheukhat zong nih a ruah awk a thei lomi an tamtuk. Mah I election campaign ah candidate pawl nih federalism, seft-determination le democracy kongah party policy aupi chih khi vote thlatu mipi caah thlitu lak voihvoih bantuk a si rih.

Cucaah tthanchonak le fimthiamnak, thingram humhaknak le remdaihnak, mipi he rianttuantti ding in bia tampi chim kha a ttha deuh ding si. Mino nih party politics in nationalism aupi lennak in zeitindah think tank organization tampi kan dirh khawh lai i CSO, Media thazaang in mipi vialte civic education kan pek khawh hna lai, democracy le federalism kong hi kan aupi lai i zeibantuk ca dah kan rel lai ti hi kan ruah deuh awk a si i cucu miphun dawt a si deuh. Lam le sul tthat dih hlan, mei kan ngah dih hlan le electronic media and communication devices khuakip nih kan hman dih khawh hlan cu thiltampi kan fiang khawh rih lai lo.

Cucaah pu Sui Thio bia hlan cun, lam, hlei le myo, sizung, sianginn le hall sakpiak kho tu ding candidate kha thim si te kolai zoh hmanh uh hihi. Arsa tampi that i mipi a hleh kho tu kha arsa ei tti tampi an ngei rih kolai. Direct in development policy aupi thiammi nih an hmuh te kolai. Miphun min aa hlanmi zong zeipi pa an si lai lo.